Groene Ster weer ‘normaal’

Het onderstaand artikel is een bijdrage van een dagelijkse bezoekster aan de Groene Ster. Zij zag met lede ogen aan hoe de Groene Ster is achtergelaten nadat alle festivals uiteindelijk zijn vertrokken. Zij bood ons aan hierover een artikel te schrijven voor publicatie op onze website. Dit stellen we uiteraard zeer op prijs. Hier volgt haar relaas…

Sinds het laatste muziekfestival Psy-Fi dat plaatsgevonden heeft in de Groene Ster is het terrein een week na afloop eindelijk weer toegankelijk voor het recreatiepubliek. Alles weer normaal zou je zeggen. Er is in tegenstelling tot voorgaande jaren opgeruimd wat er door de festivalgangers aan troep is achtergelaten, het afbreken van tenten en andere bouwwerken heeft plaatsgevonden en ten langen leste zijn afgelopen dagen eindelijk de rij-platen verwijderd. Eind goed al goed? Nou niet echt…..

Zoals we al vreesden is ook dit jaar weer een grote footprint van de festivals in het Recreatie-/natuurgebied achtergebleven. De zonneweide is (weer) veranderd in een grote moddervlakte waar zonnen niet op mogelijk is, de ‘cirkel’ vlakbij de waterval, die van afgelopen jaar nog steeds niet helemaal verdwenen was, is prominent terug, het terrein bij het roekenbos is vernield, sporen van zwaar verkeer op verscheidene plekken zijn stille getuige van een intensief en langdurig gebruik van het terrein.

Verderop in de Groene Ster blijkt eveneens hoe invasief, met name Psy-Fi , ook dit jaar weer bezig is geweest  – ondanks verboden van de rechter. In de bosschages is zoals we al vermoedden massaal gekampeerd. Ten gevolg hiervan is op talloze plekken de onderbegroeiing platgewalst, beschadigd en/of verdwenen, paden lopen dwars door de struiken.

Ecologische Hoofdstructuur (EHS) Groene Ster gebied. Klik op plaatje voor uitvergroting

Dit is nota bene een gebied dat behoort tot de Ecologische Hoofd Structuur (EHS). Het gebied maakt deel uit van het zorgvuldig opgesteld ecologisch nationaal natuurbeheersplan in Nederland. Om een beter beeld te krijgen: dit is het gebied dat tussen het water en de weg naar Tietjerk ligt en loopt vanaf het punt waar de fietsers aan de achterkant de Groene Ster in kunnen tot aan Tietjerk toe (het bos in de Groene Ster, de rietgebieden bij de molen en verder).

De rechter had expliciet geboden dat ‘de bosschages niet betreden mogen worden en er mag niet in de bosschages worden gekampeerd’. Aansluitend heeft de rechter verordend dat ‘ook op dit punt door de gemeente moet worden gehandhaafd’. Dat is dus niet gebeurd, óveral is gekampeerd! Zowel  in de bosschages aan de zuid- en noordkant van de Groene Ster als langs de oevers van de Kleine Wielen. Maar dat is nog niet alles: er werd bovendien op veel geringere afstand van de oever gekampeerd dan de door rechter en ecologen voorgeschreven 5 meter vanuit de waterkant.

Nog meer? Nou, ja! De achtergebleven resten van diegenen die niet de moeite hebben genomen of tijd :-/ hebben gehad om naar de toiletten te lopen en deze aan de randen en in de bosschages hebben gedeponeerd…. zo hebben helaas ook dit jaar al verscheidene hondeneigenaren ondervonden. En ook al met een bezoek aan de dierenarts als gevolg van de drugs in de ontlasting. Wat als er teveel opgegeten wordt of als het een klein hondje betreft? Je moet er niet aan denken. Voordat ook deze footprint verdwenen is ben je maanden verder, zoals afgelopen jaren ook al is ondervonden. Vele liefhebbers van de Groene Ster met een hond durven daarom om deze reden nog altijd niet te komen.

Al met al blijkt gewoon ook nu weer dat muziek- en trancefestivals in de Groene Ster niet thuis horen. Te veel, te lang, te invasief! Laat staan dat het bestemmingsplan van het gebied veranderd wordt in een evenemententerrein wat onherroepelijk het einde van dit mooie Natuur- en Recreatiegebied zou betekenen. De natuur kan nu nog herstellen mits het met rust gelaten wordt!

Kom daarom ook naar de inspraakbijeenkomst voor de voorgenomen herziening van het bestemmingsplan door de gemeente Leeuwarden.

D.P.

Bijeenkomst over wijziging bestemmingsplan Groene Ster

Op woensdagavond 5 september aanstaande vanaf 19:30 uur wordt, in het kader van de inspraak op de voorgenomen herziening van het bestemmingsplan van de Groene Ster, een bijeenkomst georganiseerd door de gemeente Leeuwarden in restaurant de Grote Wielen (Bûtlan 1, 8926 XH Leeuwarden).

Deze herziening op het bestemmingsplan heeft als doel de Groene Ster om te vormen tot een formeel evenemententerrein waar gedurende vooral de zomerse (vakantie)periode grote meerdaagse festivals kunnen worden gehouden. En dat voor de komende decennia.

De gemeente stelt dat deze herziening op het bestemmingsplan noodzakelijk is omdat de bestuursrechter hiertoe opdracht zou hebben gegeven om festivals in de Groene Ster omgevingsrechtelijk mogelijk te maken. De gemeente stelt ook dat een dergelijke herziening een betere beschermingsbasis biedt voor omwonenden en andere recreatieve gebruikers van de Groene Ster. Beide argumenten zijn onjuist, en zelfs misleidend (zie verschil uitspraak bestuursrechter en argumentatie gemeente). Het enige wat de gemeente met een dergelijke herziening beoogt is het dienen van de belangen van festivalorganisaties. Door het legitimeren van grootschalige muziekfestivals in een nieuw bestemmingsplan zijn commerciële festivalorganisaties verzekerd van de locatie Groene Ster als festivalterrein, en hoeven ze niet ieder jaar te vrezen dat beperkingen door een rechter worden opgelegd, of dat bezwaren en klachten van omwonenden nog verdere invloed kunnen hebben. Het feit dat de gemeente Leeuwarden inspraak belijdt in woord en geschrift maar in de praktijk aan haar laars lapt laat zich ieder jaar (en dit jaar in extreme mate) illustreren door het toepassen van bijvoorbeeld een veel te late vergunningverlening waardoor beroeps-/bezwaarmogelijkheden tegen zulke besluiten (in feite dus een voldongen-feit-besluit) opzettelijk worden gefrustreerd. Recent nog heeft de bestuursrechter een “dergelijke schending van de rechtsorde” bevestigd als “onbehoorlijk bestuur” (zie hier berichtgeving over die uitspraak). Met het beoogde bestemmingsplan wordt u als omwonende of recreant uiteindelijk monddood gemaakt voor de komende 10 jaar.

GSD en haar achterban is daarom faliekant tegen deze herziening op het bestemmingsplan en vindt dat het huidige conserverende bestemmingsplan afdoende is om de Groene Ster als natuur- en recreatiegebied duurzaam te beschermen. Met het beoogde plan verliest de Groene Ster een stelselmatige toetsing van waarborgen voor deze bescherming en worden de deuren wagenwijd open gezet voor commerciële partijen die ieder jaar weer laten zien dat hun concept desastreus werkt voor de flora en fauna in het gebied. En ook wordt daarmee het kerngebied van de Groene Ster structureel en langdurig onttrokken aan degene voor wie dit gebied eigenlijk is bestemd, namelijk u als omwonende, recreant, ouders met kinderen, scholen, hondenuitlaters, natuurliefhebbers, hardlopers, wandelaars, etc. Deze onttrekking beperkt zich niet enkel tot festivaldagen. Daar horen de op- en afbouwperioden en de vaak langdurige periode van herstel van de natuur bij. In het ergste geval (en dat is gebleken) is het kerngebied een half jaar lang niet te gebruiken. Op dit ogenblik is de conditie van het terrein in een progressief neerwaartse spiraal beland. GSD heeft in het voorjaar door een specialistisch bureau een bodemonderzoek laten verrichten. Gebleken is dat met een ruim jaar festivalloze periode de natuur in de Groene Ster zich enigszins weer kan herstellen. Daarbij zullen de meeste grasweiden waar podia hebben gestaan van een nieuwe toplaag moeten worden voorzien.  

Het voorliggende ‘voorontwerp’ van de herziening op het bestemmingsplan is v.w.b. de ruimtelijke onderbouwing inhoudelijk nagenoeg hetzelfde als de laatst afgegeven tijdelijke omgevingsvergunningen voor de festivals in 2018. Deze vergunningen werden door de gemeente als soort ‘try-out’ beschouwd voor de beoogde herziening op het bestemmingsplan. Aan die vergunningen mankeert heel erg veel, en dat zal dan ook zeker een vervolg krijgen in aanstaande bezwaar- en bodemprocedures die GSD nog gaat voeren. Op dit ogenblik zijn er door de bestuursrechter bij de afgelopen twee zittingen in kort geding (Welcome to the Village en Psy-Fi) veel onderwerpen doorgeschoven naar de bezwaarfase en daarop volgende bodemprocedure. Dat geldt met name voor:

  • het langdurige bezetten van het Groene Ster terrein
  • de schade aan het terrein.
  • een aantal geluidsonderwerpen.

Het verloop van deze procedures zal zeker invloed hebben op het proces van de bestemmingsplanwijziging. 

Als Stichting Groene Ster Duurzaam! willen we de ‘inspraak’avond van de gemeente op 5 september a.s. van harte bij u aanbevelen. Het is van groot belang dat ook u als omwonende of als regelmatige bezoeker van de Groene Ster uw stem laat horen. Uiteraard zal GSD aanwezig zijn en willen wij u graag te woord staan.

Kom op 5 september 19:30 uur naar restaurant de Groote Wielen!

 

Psy Fi 2018 – geluidsmetingen dag 1 tm 5

DAG 1: de windrichting (aangegeven door de blauwe pijlen) is ZW met kracht 2 tot 4, dus het geluid wordt als het ware voor ongeveer 6 dB van de microfoon weggeblazen in de richting van de dorpen ten noorden en oosten van De Groene Ster. Rond 22.10 een overschrijding die vooral in de dorpen ten noorden van De Groene Ster werd gehoord, maar die echter snel werd opgelost. De geleidelijke afzwakking van het volume tegen 2300 (rode cirkel) is slim bedacht door Psy Fi.

Klachten komen uit Leeuwarden en de dorpen ten noorden en oosten van De Groene Ster.

NACHT 1: om 2300 gaat het nachtregime in: door de rechter voorgeschreven als echte achtergrondmuziek, maximaal 76 dB(C) Front of House. Op het GSD-meetpunt is daarom omgerekend in feite 44 dB(C) toegestaan, ongeveer 1dB beneden het normale achtergrondgeluid. Dit niveau wordt nogal overschreden, met maar liefst 15 dB gemiddeld. Het kan natuurlijk de crewcamping zijn; er was op dat moment geen audiostream om dat te beoordelen. Maar helemaal bij een afstaande ZZW wind met een kracht van 2 tot 3 is het verbazend veel geluid. En rond 3 uur gaat het geluid zelfs nóg verder omhoog.

Een spectrumanalyse van het geluid levert ten slotte de verklaring. Deze analyse laat een forse toename in de ultra lage frequenties zien gedurende de nacht: 16 Hz bijvoorbeeld klinkt ineens bijna 20 dB luider.

     muziek dagregime:     om 22.25 tot 22.44 uur 16-31-63 Hz: 40 58 63 dB(C)
     muziek nachtregime: om 4.55 tot 5.15 uur     16-31-63 Hz: 55 53 57 dB(C)
     muziek nachtregime: om 7.30 tot 7.52 uur     16-31-63 Hz: 58 56 58 dB(C)

Het lijkt er dus heel veel op dat Psy Fi simpelweg de bas opengooit. Dat is vreemd. Het was toch zo dat ze volgens de vergunning alles beneden de 40 Hz hadden moeten wegfilteren? We zullen het de komende nachten in de gaten houden.

NOOT: de ultralage bassen worden in de volgende nachten niet meer waargenomen.


DAG 2

DAG 2: de windrichting (aangegeven door de blauwe pijlen) is ZW tot Z met kracht 2 tot 4, dus het geluid wordt opnieuw voor ongeveer 6 dB van de microfoon weggeblazen in de richting van de dorpen ten noorden en oosten van De Groene Ster. Aan de noordkant van De Groene Ster blijft het allemaal nog maar nét binnen de normen.

Klachten komen uit de dorpen ten noorden en oosten van De Groene Ster.

NACHT 2: om 2300 gaat het nachtregime in, maximaal 76 dB(C) Front of House. Op het GSD-meetpunt is daarom omgerekend in feite 44 dB(C) toegestaan, ongeveer 1 dB beneden het normale achtergrondgeluid. Dit niveau wordt met maar liefst 10 dB gemiddeld overschreden.

Een spectrumanalyse van het geluid laat zien dat deze nacht, donderdag op vrijdag, geen gebruik wordt gemaakt van extra nadruk op de ultralage frequenties. 16 Hz klinkt minder luid dan overdag.

Een verschil van 20 tot 25 dB tussen dB(C) en dB(A) blijft echter vreemd. Het geluid hoort op het niveau van achtergrondmuziek te zijn. Het verschil zou daarom veel minder moeten zijn.
Op de locatie in De Groene Ster waar gemeten wordt is een dB(C) van rond de 45, en een dB(A) van rond de 38 tot 40, het normale achtergrondniveau. Het verschil tussen dB(C) en dB(A) varieert normaal gesproken van 11 tot 7 dB.

Het extra 400% verschil dat nu wordt gemeten is niet te wijten aan vliegtuigen, bliksem of harde wind. Het kan alleen verklaard worden wanneer de achtergrondmuziek (maximaal 3 dB verschil tussen dB(A) en dB(C)) misschien toch geen echte achtergrondmuziek blijkt te zijn.
GSD ziet daarom met belangstelling uit naar de metingen FOH gedurende de nachten.


DAG 3

DAG 3: de windrichting (aangegeven door de blauwe pijlen) is WNW tot ZZW met kracht 1 tot 3, dus het geluid wordt opnieuw van de microfoon weggeblazen naar de dorpen in de buurgemeente. Stoorgeluiden zijn afgeschermd in de afbeeldingen.

Klachten komen de dorpen ten noorden van De Groene Ster.

NACHT 3: op vrijdag gaat om 01.00 het nachtregime in. Op het GSD-meetpunt wordt het in feite toegestane niveau opnieuw met 10 dB gemiddeld overschreden. De wind is Z tot ZW met kracht 2 tot 3.

Een spectrumanalyse van het geluid laat zien dat deze nacht geen gebruik wordt gemaakt van extra nadruk op de ultralage frequenties. Tot 08.00 uur klinkt 16 Hz minder luid dan overdag.


DAG 4

DAG 4: de windrichting is ZW tot ZZW met kracht 2 tot 4, dus maar een deel van het werkelijke geluid wordt door de geluidsmeter geregistreerd. Stoorgeluiden zijn afgeschermd in het overzicht. Tot 21.00 werd in het geproduceerde geluid extra gebruik gemaakt van de ultralage frequenties, waardoor de “beat” verder en duidelijker hoor- en voelbaar was. Onderzoeksbureau DGMR heeft deze frequenties ten onrechte niet betrokken in haar geluidsonderzoek.

Rond 1.20 zondagmorgen een daverende klap van vuurwerk, hier rood omcirkeld.
Hoewel afgestoken in de omgeving van De Groene Ster, was het vuurwerk naar alle waarschijnlijkheid niet afkomstig van Psy Fi.

Klachten komen uit de dorpen ten oosten van De Groene Ster.

NACHT
4
: op zaterdag gaat om 01.00 zondagmorgen het nachtregime in. Op het GSD-meetpunt wordt het in feite toegestane niveau opnieuw met 10 dB gemiddeld overschreden. De wind is Z tot ZW met kracht 2 tot 4.

Een spectrumanalyse laat zien dat deze nacht geen gebruik wordt gemaakt
van extra nadruk op de ultralage frequenties.


DAG 5

DAG 5: de windrichting is WZW tot ZW met kracht 3 tot 4, dus maar een deel van het werkelijke geluid wordt door de geluidsmeter geregistreerd. Stoorgeluiden zijn afgeschermd in het overzicht.

Klachten
komen uit de dorpen ten noorden van De Groene Ster.

Voorlopige Voorziening Psy-Fi 2018

Op de vooravond van het Psy-Fi festival 2018 in de Groene Ster willen we u ‘even’ up-to-date brengen wat zich zoal de afgelopen periode heeft voorgedaan. 

De uitblijvende berichtgeving op deze website van de laatste twee weken had louter te maken met de drukke werkzaamheden in verband met een verzoek om een voorlopige voorziening (VoVo) bij de voorzieningenrechter op 7 augustus jongstleden. Omdat de gemeente Leeuwarden er alles aan heeft gedaan om de inspraak bij de vergunningverlening van festivals in de Groene Ster maximaal te frustreren, o.a. door het bijna onmogelijk te maken om een fatsoenlijke VoVo aan te vragen bij de rechtbank, moesten door ons alle zeilen worden bijgezet en resteerde nauwelijks nog tijd om u fatsoenlijk ‘bij te praten’. Excuses daarvoor.

Dat het de bestuurders van de gemeente er alles aan gelegen ligt om de festivals door te laten gaan, wordt niet alleen fraai geïllustreerd door de opzettelijke (te) late uitgifte van vergunningen, maar ook door de inhuur van dure externe professionals (ecologen, meerdere advocaten o.a. afkomstig van de Zuidas in Amsterdam i.p.v. de eigen ‘huis’advocaat, geluidsdeskundigen, e.d.) geflankeerd door vele ambtenaren (soms teruggeroepen van vakantie) tezamen met festivalorganisaties. Zij allen, ongeveer 15 tot 20 man/vrouw sterk, bonden in de rechtszaal in Groningen de strijd aan met het stichtingsbestuur van GSD, dat door slechts 2 vrijwilligers vertegenwoordigd werd.

Een ongelijke strijd zult u denken? Dat valt wel mee. Zeker als je de zaak inhoudelijk goed hebt voorbereid. Waar wij veel meer last van hadden was dat als gevolg van de te late vergunningverlening, de réchter te weinig tijd had om de zaak inhoudelijk goed voor te bereiden. Dat heeft met name bij de zitting van de VoVo voor Welcome to the Village (WttV) een nadelig effect gehad. Aanvankelijk wilde de rechtbank de WttV-VoVo niet eens organiseren. Op ons aandringen bij de president van de Rechtbank Noord-Nederland (RbNN) heeft de zitting toch plaatsgevonden, zij het dat het adviescollege (Stichting Advisering Bestuursrechtspraak; StAB) afhaakte omdat haar te weinig tijd werd gegund om vragen van de voorzieningenrechter te beantwoorden. Door het uitblijven van het specialistische StAB-advies en het feit dat de voorzieningenrechter (zo bleek ons na de zitting) onvoldoende tijd had om het GSD-verzoekschrift met onderliggende onderzoeken en ondersteunende rapporten goed tot zich te nemen, was de uitspraak voor de omwonenden een behoorlijke teleurstelling. Wat ons bij deze uitspraak ook nog eens vreselijk stoorde was dat de rechter de enkel mondelinge toezeggingen en beloften van de kant van verweerder (gemeente en festivalorganisatoren), voor zoete koek slikte zonder dat er enig onderbouwd argument aan te pas hoefde te komen. Die uitspraak stond dan ook in schril contrast met de uitspraak van een andere voorzieningenrechter, die amper een paar weken daarvóór over vrijwel identieke geschilpunten een heel andere uitspraak deed (VoVo over Conference of the Birds).

Bij het verzoek om een voorlopige voorziening voor Psy-Fi 2018 werd dezelfde rechter aangewezen als bij WttV. Gelukkig was er deze keer sprake van beduidend meer voorbereidingstijd voor de rechter. Zelfs de StAB kon worden ingeschakeld en was bereid vragen van de rechter op het gebied van ecologie en geluid nader te onderzoeken en te voorzien van advies. De concept StAB-adviezen werden zelfs voorgelegd voor commentaar en kritiek aan beide geschilpartijen. Na inzage in het definitieve advies van de StAB – dat, niet geheel verrassend gelet op de grondige werkwijze van onze Stichting, overigens nagenoeg in lijn lag met de visie van GSD – zagen we de zitting over het Psy-Fi festival met meer vertrouwen tegemoet.

Aanvankelijk dacht de rechter – zeker met ‘hulp’ van het StAB-advies – snel klaar te zijn. Hij had slechts 90 minuten uitgetrokken voor de zitting en voorzag uitspraak te doen de dag na de zitting. Maar het eerder geschetste leger aan specialisten die verweerder had opgeroepen heeft kennelijk toch indruk gemaakt op de rechter, waardoor de zitting beduidend langer duurde. Ook voelde de rechter de behoefte om de (vooral mondelinge) inbreng van verweerders voor te leggen aan de StAB. De uitspraak is uiteindelijk twee dagen later doorgebeld en één dag later verstuurd en gepubliceerd. Het resultaat is gematigd positief, en dat komt omdat ingewikkelde onderwerpen doorgeschoven zijn naar de bezwaarfase en daarop volgende bodemprocedure. Dat geldt met name voor:

  • het langdurige bezetten van het Groene Ster terrein
  • de schade aan het terrein.
  • een aantal geluidsonderwerpen.

Wat overeind is blijven staan is dat bosschages niet door festivalgangers mogen worden betreden en dat daarin ook niet mag worden gekampeerd. Dat heeft mede tot gevolgd dat de bouw van het sprookjesbos, het zogenaamde ‘Magic Forest’, in de bosschages geen doorgang kan vinden. Wij hebben echter al voorbereidende werkzaamheden waargenomen die doen vermoeden dat dit toch gaat plaatsvinden, dus daarvoor is in eerste instantie door GSD bij de gemeente om aandacht gevraagd.

Een ander winstpunt voor ons is dat er een forse beperking is gelegd op de geluidsnormen die voor de nacht gelden (periode na 23:00 door de week en na 01:00 in het weekeinde). Deze normen zijn – mede vanwege het karakter van het geluid bij Psy-Fi – nog eens extra verzwaard t.o.v. de nachtnormen die golden voor WttV. Ze houden in dat de geluidsproductie ter plaatse van de bron (Front of House zoals dat heet) niet hoger mag zijn dan het niveau van achtergrondmuziek (73 dB(A) en 76 dB(C)). Indien daarop nauwlettend wordt gehandhaafd zal dat nauwelijks enige overlast (lees: slaapverstoring) hoeven op te leveren voor omwonenden.

Strikt genomen heeft GSD de VoVo gewonnen en is verweerder (lees gemeente) veroordeeld tot de proceskosten. Echter de strijd zal verder moeten worden voortgezet, met bodemprocedures die op z’n vroegst pas volgend voorjaar hun beslag zullen krijgen. Het kan niet anders dan dat dit ook z’n weerslag gaat krijgen op het proces van de partiële herziening van het huidige bestemmingsplan, namelijk om van de Groene Ster een officieel festivalterrein te maken. Een gemeentelijke ambitie waartegen GSD zich, mede namens vele sympathisanten, omwonenden, recreanten en vrijwilligers, ten volle zal verzetten.

Nog even voor de volledigheid een kort overzicht van de stand van zaken na de uitspraken:

  • Verstoring van de Oostelijke vliegroute van de zwaar beschermde Meervleermuis via de Groene Ster naar de Groote Wielen moet worden voorkomen.
  • Er mogen daarom ook geen lampen rechtstreeks op het wateroppervlak of de oever worden gericht.
  • En de volgens het lichtplan te plaatsen lichtmasten zullen uitsluitend aan gaan indien zich een calamiteit in de zin van noodtoestand voordoet.
  • Tijdens de zitting is van de kant van het college van B&W gegarandeerd dat op de naleving hiervan wordt toegezien.
  • De lichtuitstraling van de priklinten op en over het wateroppervlak blijft beneden de 0,5 lux (iets sterker dan maanlicht).
  • Er zal uitsluitend LED-verlichting worden gebruikt en toegestaan.
  • Ook hierop zal door het college van B&W worden toegezien.
  • Oevers mogen (ter bescherming van de waterspitsmuis) niet worden gemaaid en niet worden betreden. Van de zijde van het college is dit over een breedte van 5 meter gerekend vanuit de oever gegarandeerd.
  • Voor de nachtperiode wordt voor de podia waar versterkt geluid was toegestaan de geluidgrenswaarde op de dansvloer bepaald op 73 dB(A) en 76 dB(C).
  • De bosschages mogen niet worden betreden en er mag niet in bosschages worden gekampeerd. Ook dit punt moet door de gemeente worden gehandhaafd.

De uitspraak van de voorzieningenrechter over Psy-Fi 2018 kunt u hier (geluid & ecologie) en hier (kamperen) lezen.