Rijksuniversiteit Groningen doet onderzoek naar slaapverstoring voor GSD

Vanwege de pokhouterige opstelling van de gemeente Leeuwarden eindigen we nog al eens bij de rechter om paal en perk te stellen aan overlast van evenementen in de Groene Ster. Dat zal dit jaar helaas niet anders zijn. In de wet is niets geregeld over geluidshinder bij evenementen in de buitenlucht. Hoe bepaalt een rechter dan wat wel en niet mag?

Rechters gebruiken daarvoor een technische notitie uit 1996 als hun richtsnoer. Dat is wat in de wandeling de “Nota Limburg” heet. In die nota staat dat je wel wat hinder mag hebben van een muziekevenement, maar dat er binnenshuis géén spraakverstoring mag optreden (dat is wanneer praten met stemverheffing of TV harder zetten nodig is om boven het muziekgeluid uit te komen). Ook mag er geen slaapverstoring zijn (wakker worden of niet kunnen slapen van de muziek). Waar de discussie nu over gaat is de slaapverstoring bij volwassenen en bij kinderen.

Volgens de Nota Limburg is het namelijk normaal om tot 23:00 uur hard geluid toe te staan en ook normaal om dat tijdstip in het weekend op te schuiven naar 24:00 of 01:00 uur. Voor slaapverstoring van kinderen is in de Nota Limburg ook niets speciaals afgesproken. Wij vinden dat kinderen en volwassenen op hun gewone tijd naar bed moeten kunnen, óók als er een festival is. Daarom heeft GSD een slaapdeskundige van de Rijksuniversiteit Groningen gevraagd om daar naar te kijken. Die slaapdeskundige is de bekende chronobiologe dr. M. Gordijn. Zij heeft onderzocht wat de normale slaaptijden (in slaap vallen en weer wakker worden) zijn voor volwassenen en kinderen.

Uit de notitie volgt dat voor 90% van de volwassenen slaapverstoring a.g.v. geluidsproducties door (bijv.) festivals te voorkomen is met:

  • Op werkdagen de eindtijd van versterkt geluid van 22:00 uur.
  • Op werkdagen de starttijd van versterkt geluid vanaf 10:00 uur.
  • Op vrije dagen de eindtijd van versterkt geluid van 23:00 uur.
  • Op vrije dagen de starttijd van versterkt geluid vanaf 12:00 uur.

Om voor 90% van de kinderen slaapverstoring te voorkomen gelden de volgende tijden:

  • Op werkdagen de eindtijd van versterkt geluid van 21:15 uur
  • Op werkdagen de starttijd van versterkt geluid theoretisch 07:30 uur zou kunnen zijn, maar aanwezigheid van volwassenen maakt dat toch 10:00 uur geldt.
  • Op vrije dagen de eindtijd van versterkt geluid van 22:00 uur.
  • Op vrije dagen de starttijd van versterkt geluid van 12:00 uur.

Het onderzoek  is een “game-changer” in het denken over geluid van festivals. Zeker omdat het onderzoek ook aangeeft dat directe gevolgen van een te korte slaap of niet-optimale slaap de volgende dag al zichtbaar zijn: vermoeidheid, minder alert, minder geconcentreerd, sneller geïrriteerd zijn, meer honger hebben en sneller de keuze voor ongezonde snacks maken.

Chronisch opgelegd slaaptekort, of het gedwongen pas later kunnen gaan slapen en daarmee een verstoring van het slaap-waak ritme, is gerelateerd aan verhoogde risico’s op gezondheidsproblemen. Chronisch slaaptekort wordt in verband gebracht met een verlaagde afweer tegen het krijgen van ziektes, een verhoogd risico op het krijgen van hart- en vaatziekten, metabole problemen en suikerziekte. Recentelijk is experimenteel aangetoond dat diepe slaap belangrijk is voor het ‘opschonen van afbraakproducten in de hersenen’ . Deze afbraakproducten spelen ook een rol bij hersenziektes zoals dementie. Dit suggereert dat een verstoring van de diepe slaap mogelijk ook een risicofactor is voor het ontstaan van hersenziektes, zoals dementie.

In de normstelling voor evenementen zal de gemeente Leeuwarden ook rekening moeten houden met de normale slaaptijden van mensen in de omgeving. Dat gaat de festivals wat inperken.

De notitie van dr. M. Gordijn kunt u hier vinden.

Oordeel Nederlandse Stichting Geluidshinder over geluid van Psy-Fi

In 2017 had Psy-Fi op voorstel van de gemeente Leeuwarden een geluidsbureau (DGMR) uit Arnhem ingehuurd. Taak van het bureau was om vooraf te beoordelen of Psy-Fi wel binnen de door de gemeente gestelde grenzen zou kunnen blijven. Die geluidsgrenzen van de gemeente Leeuwarden zijn overigens veel te ruim, maar dat is een andere discussie.

Bij zo’n beoordeling vooraf is het van belang wat voor soort muziek er gemaakt wordt. En met name ook hoeveel bastonen er in die muziek zitten. Voor het indelen van muziekgeluid heeft de NSG (Nederlandse Stichting Geluidhinder) een landelijk erkend systeem gemaakt.

Muziek wordt ingedeeld in vijf klassen (spectra genaamd), van licht naar zwaar:

  • Achtergrondmuziek (zoals in restaurant, eetcafé of kantine)
  • Pop (zoals in bruin café, automatenhal of sportkantine)
  • Dance (zoals in discotheek, dansstudio of sportschool)
  • House (zoals in schouwburg, feestzaal, discotheek met DJ)
  • Ultra bas (grootschalige evenementen met veel bastonen).

Het probleem is dat het geluidsbureau DGMR aan Psy-Fi is gaan vragen wat voor type muziek Psy-Fi zou gaan maken. Psy-Fi ‘dacht’ dat ze geluid gingen produceren dat een mix was van “POP” en “Dance”. Dat zijn, na “Achtergrondmuziek”, de twee lichtste vormen van muziek in het rijtje van de NSG!

Het geluidsbureau DGMR heeft die mededeling van Psy-Fi voor zoete koek aangenomen en heeft beide (maar natuurlijk veel te lichte) spectra als basis voor de berekening gebruikt. Het gevolg was natuurlijk weer overlast en erg veel klachten over het geluid van Psy-Fi in 2017. Positief is dat de gemeente Leeuwarden tijdens het hele evenement met twee zogeheten spectraalmeters van de firma Munisense het geluid mee heeft laten meten. Daarmee kunnen deskundigen dan het spectrum van de muziek die wordt gemaakt, bepalen. En daarmee waar hij in het rijtje van de NSG thuishoort.

Onze stichting heeft bij de gemeente de meetresultaten opgevraagd en die laten beoordelen door de NSG. Het oordeel van de NSG is te lezen in deze brief. Conclusie: het geluid van Psy-Fi blijkt af te wisselen tussen de zwaarste en op één na zwaarste klasse: namelijk “Ultrabass” en “House”.

Dat betekent dat de berekeningen over het geluid van geluidsbureau DGMR helemaal verkeerd zijn uitgevallen: en wel in het voordeel van Psy-Fi en in het nadeel van de omwonenden.
Uiteindelijk ligt de grootste fout natuurlijk bij de gemeente Leeuwarden. Die heeft gemakzuchtig genoegen genomen met informatie die door Psy-Fi werd aangeleverd; informatie die achteraf weinig verband met de werkelijkheid bleek te hebben gehad.

Een goed gezegde in dit verband is “vertrouwen is goed, maar controle is beter”.
En nu Psy-Fi en DGMR het vertrouwen beschaamd hebben is een nog nadrukkelijker controle voor dit jaar op zijn plaats.

Hebben de dieren in Aqua Zoo last van festivals?

Regelmatig krijgt onze stichting de vraag of dieren in Aqua Zoo geen last hebben van evenementen in de Groene Ster.
Daar heeft een vrijwilliger voor onze stichting een literatuuronderzoek naar gedaan.

Uit dat onderzoek komt naar voren dat hard geluid een belangrijke stressfactor is voor dieren in gevangenschap. Bij zoogdieren uit zich dat in een groot aantal gedragingen die duiden op stress. De belangrijkste daarvan zijn:

  • Onrustig gedrag.
  • Afwijkend eet- en drinkpatroon.
  • Verhoogde waakzaamheid.
  • Agressief gedrag tegenover andere dieren.
  • Pogingen om zich terug te trekken in het slaapverblijf.

Het zal niet verbazen dat naarmate het geluid harder is, dit soort gedragingen toenemen. Sommige diersoorten zijn meer gevoelig voor geluidspieken. Andere soorten meer voor continue hard geluid. Het blijkt dat er een soort grenswaarde geldt voor verstoring. Die grens ligt bij 70 decibel gemeten met een A-filter. Dus bij 70 dB(A).
De gemeente meet op twee plekken in de buurt van Aqua Zoo het geluid: referentiepunt 4 en referentiepunt 5.

Wat voor geluidgrenswaarden moeten daar dan gelden?

Overdag is dat duidelijk: de grenswaarde moet dan 65 dB(A) zijn op die referentiepunten. Dat komt omdat bezoekers van een dierentuin een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de geluidsbelasting. Wat je niet wil is dat die bezoekers hun stem moeten verheffen om zich boven de festivalmuziek verstaanbaar te maken.

Dus om te voorkomen dat dierentuinbezoekers boven de 70 dB(A) geluid maken, mag het achtergrondgeluid niet boven de 60 tot 65 dB(A) uit komen.

Amsterdam vraagt advies aan GSD voor haar evenementenbeleid

De gemeente Amsterdam heeft GSD gevraagd voor advies bij de ontwikkeling van een hernieuwd evenementenbeleid voor haar stad. In Amsterdam vinden de meeste evenementen plaats van heel Nederland. Dit geeft niet alleen veel plezier en profijt voor bezoekers en ondernemers van deze evenementen, maar betekent ook dat er sprake is van veel overlast voor omwonenden. Het is daarom dat wijlen burgemeester van der Laan enkele jaren geleden een overleg is gestart om samen met de gemeenteraad van Amsterdam het beleid omtrent evenementen opnieuw vorm te geven. Het doel van het nieuw te formuleren evenementenbeleid is dat in Amsterdam evenementen kunnen blijven plaatsvinden, maar dan wel zonder onnodige of overmatige overlast voor de omgeving.

Als onderdeel voor de ontwikkeling van het nieuw in te richten evenementenbeleid heeft de raadscommissie voor Algemene Zaken, Openbare Orde en Veiligheid op 9 januari jongstleden een expertmeeting in de raadszaal op het stadhuis van Amsterdam georganiseerd. GSD was als één van de drie externe experts uitgenodigd om vooral het fysiologisch aspect van geluid bij grote (muziek)evenementen nader toe te lichten. In september vorig jaar heeft GSD al eens een bericht hieraan gewijd en heeft u op deze website een notitie van GSD over dit onderwerp kunnen lezen. Deze notitie kwam onder de aandacht van de raadscommissie en vormde de aanleiding voor de uitnodiging van de gemeente Amsterdam.

Ter voorbereiding op de expertmeeting heeft Theo van Gelder (voorzitter GSD) de leden van de raadscommissie nog een aantekening toegestuurd. De (openbare) lezing door de voorzitter van GSD ten overstaan van de Amsterdamse Raadscommissie over het thema medisch en fysiologische aspecten van geluid bij grootschalige muziekevenementen in de open lucht, kunt u zien door te klikken op onderstaande afbeelding.

De volledige expertmeeting (met nog andere experts, zowel ambtelijk als extern) kunt u bekijken door te klikken op onderstaande link.

amsterdam.raadsinformatie.nl/vergadering/472868/Cie%20AZ%20-%20Expertmeeting%20inzake%20het%20evenementenbeleid%2009-01-2018

Rechtbank spreekt zich wéér uit tegen gemeente Leeuwarden en Psy-Fi

Op 23 november is wéér een uitspraak gedaan door de Rechtbank Noord Nederland over Psy-Fi.

Dit keer ging het om een inwoner van Tytsjerksteradiel die bij de gemeente Leeuwarden bezwaar had gemaakt tegen de geluidsoverlast van Psy-Fi. De gemeente Leeuwarden vond dat hij geen “belanghebbende” was omdat hij te ver (meer dan 3 km) van de Groene Ster zou wonen om overlast te hebben. Om die reden wilde de gemeente Leeuwarden zijn bezwaar niet in behandeling nemen.

De rechter heeft uitgesproken dat het niet om de afstand gaat, maar om de vraag of iemand “hinder van enige betekenis” heeft. Voor geluid is dat bijvoorbeeld het geval als je niet kunt slapen vanwege de bastonen, niet buiten kunt zitten door de herrie of je niet kunt concentreren door geluidsoverlast binnenshuis.

De uitspraak kunt u hier lezen.

Medisch en fysiologische aspecten van geluidhinder bij evenementen

Onze stichting krijgt van belangstellenden veel inhoudelijke vragen over geluidshinder bij evenementen; de laatste tijd met name ook over de medische aspecten van die geluidshinder. Dat was voor het bestuur van GSD reden om een groepje deskundige sympathisanten van de stichting te vragen om een nota op te stellen over de medische en fysiologische aspecten van geluidshinder bij evenementen. Doel was een stuk te schrijven dat de leemten in de “Nota Evenementen met een Luidruchtig Karakter” (de zogenaamde Nota Limburg) opvult en de medische kant van geluidshinder reliëf geeft.

Onder redactie van GSD-voorzitter Theo van Gelder is er de afgelopen maanden hard gewerkt aan de Nota Medische en Fysiologische Aspecten van Geluidshinder bij Evenementen. Een gedegen en wetenschappelijk onderbouwd stuk, dat veel inzicht geeft in de relatie tussen gezondheid en de vaak forse geluidshinder bij evenementen.

In het bijzonder vragen wij uw aandacht voor het onderscheid tussen hoorbaar en voelbaar geluid en de zogeheten “niet-auditieve vormen” van geluidshinder die worden beschreven in hoofdstuk 2. De niet-auditieve gezondheidsschade van geluidhinder komt uitgebreid in hoofdstuk 4 aan de orde.

Psy-Fi 2017: dag 5

Psy-Fi 2017, dag 5: zondag. Net als de vorige dag, zaterdag 19 augustus, werd dankzij een krachtige afstaande wind tenminste in Camminghaburen niet veel gehoord. Hetzelfde ging natuurlijk niet helemaal op voor de dorpen ten noorden en oosten van De Groene Ster, maar hoe dan ook: tot nog toe hebben ons gelukkig weinig klachten over de zondag bereikt.

registratie Psy Fi 2017 dag 5
En ook hier weer met name in de avond dat immense (32 keer, 30 dB) verschil tussen normaal [dB(A)] en bas [dB(C)]

Tot nog toe weinig klachten over afgelopen zondag – maar aan het precieze aantal van alle klachten aan het adres van Leeuwarden moeten we binnenkort toch echt een artikeltje wijden. We kunnen niet anders, want uit berichten in de Leeuwarder Courant blijkt tot onze teleurstelling dat de gemeente Leeuwarden ook nu weer het liefst klachten vergeet. Zoals dat in voorgaande jaren helaas vaker gebeurde.

Voor de duidelijkheid: GSD heeft iets van 90 klachten ontvangen; en de ervaring leert dat doorgaans het totaal aantal klachten (politie, gemeentetelefoon, klachten die niet via ons zijn ingediend) het drievoudige bedraagt van wat wij hier voorbij zien komen (en uiterst zorgvuldig bewaren). De rekensom zelf laten wij met gerust hart aan u over.
Het is nu alleen wachten tot de gemeente uhhh… opnieuw gaat tellen.

DGMR

Tja. Psy is voorbij. De tijd is aangebroken om van de kersverse ervaringen te leren. Om te beginnen het akoestisch rapport van geluidsburo DGMR. Dat rapport is een forse teleurstelling omdat het weigerde rekening te houden met de realiteit en uitsluitend naar de wensen van de opdrachtgever (Psy dus) was geschreven. Terwijl een akoestisch rapport neutraal behoort te zijn: het dient, zoals de rechter ook voorschreef, op reële wijze de te verwachten hinder voor de omwonenden te beschrijven. Zodat die redelijkerwijs binnen de perken blijft.

  • Gelet op DGMR’s berekeningen voor referentiepunten 5 en 7 hadden de dorpen richting noordwesten nooit zoveel lawaai over zich heen mogen krijgen. NOOIT, ook niet met de wind van de laatste dagen. Wij hebben voor dit verschijnsel nog altijd geen echte verklaring kunnen vinden, en kunnen slechts wachten op de resultaten van de spectrummeting

Of, zoals de kritiek van de Nederlandse Stichting Geluidhinder op het geluidsrapport DGMR het fijntjes uitdrukte:

“Daarbij komt dat die prognose primair bepaald wordt door de muziekkeuze die de organisator van het evenement heeft opgegeven bij de rapporteur. In de praktijk kan door wisselingen in de opstelling van het podium en wisselingen in de line-up het werkelijke spectrum behoorlijk van zo’n prognose afwijken. Ook de weersomstandigheden (temperatuurinversies, windkracht, windrichting en luchtvochtigheid) en de bodemdemping kunnen zorgen voor grote verschillen tussen de prognose en de werkelijke situatie.”

Wij geloven dat DGMR een serieus geluidsburo is. En een serieus geluidsburo kan en moet beter.

Psy-Fi 2017: overlast dag 3 en 4

De derde dag van Psy-Fi, vrijdag 18 augustus 2017, vertoonde net als de vorige dag een hoog gehalte aan ultra zware bas, met name (weer) tussen 0800 – 0930 en verder 2230 – 2330. De afstand tussen “normaal” muziekgeluid en bas liep deze dag zelfs op tot een ongekende 30 dB. Klachten kwamen vooral veel van omliggende dorpen als Hardegarijp, Tietjerk, Giekerk, Rijperkerk en Oenkerk, maar in de avond zelfs ook uit Raard – op maar liefst 14 kilometer afstand!
registratie Psy Fi 2017 dag 3
let hierboven eens op het grote (bijna 30 dB) verschil tussen de dB(A) en de bas. Met dank aan een totaal disrespect voor welzijn van mens en dier van de gemeente Leeuwarden.

Overigens doet de geografische spreiding van klachten (gebaseerd op de klachten waar GSD weet van heeft omdat ze via deze site zijn ingediend) vermoeden, dat de geluidsrichting van Psy Fi wel eens heel anders zou kunnen zijn dan waar het geluidsrapport van DGMR op gebaseerd was. Zie hieronder de blauwe lijn voor de vermoedelijke geluidsrichting. Zoiets lijkt toch niet echt noordwest, veel eerder NNO…

*Nader onderzoek wijst vooral de wind als “schuldige” aan. Hoe ongelooflijk het ook is dat een niet al te harde wind, meestal niet meer dan maar 3 Beaufort, voor zo’n immense afwijking van de geluidsbundel kan zorgen. Met maar liefst meer dan 60 graden als we het DGMR rapport (nog) mogen geloven!* – zie onderaan deze pagina
vermoedelijke geluidsrichting Psy Fi 2017
“Verrassend” genoeg loopt de vermoedelijke geluidsrichting van Psy-Fi 2017 PRECIES tussen meetpunt 5 en meetpunt 7 door?

dag 4: zaterdag

Op de vierde dag van Psy-Fi, zaterdag 19 augustus 2017, kreeg Camminghaburen dankzij een krachtige afstaande wind bij toeval even rust. Dat werd wat minder toen de wind rond 22.00 afnam.
registratie Psy Fi 2017 dag 4

Waarnemers die rond 20.00 langs alle referentiepunten zijn gegaan, rapporteerden fors festivallawaai aan de oost- en noordzijde van De Groene Ster – aan de kant van Giekerk en Tietjerk dus. Maar aan de westzijde, richting Camminghaburen, konden ze op dat tijdstip vrijwel niets horen.

Wanneer we het “geluidsrapport” van DGMR voor de zoveelste keer nog weer eens nader bekijken, kunnen we hier echter nergens een verklaring voor vinden. Gelet op DGMR’s berekeningen voor referentiepunten 5 en 7 hadden de dorpen richting noordwesten nooit zoveel lawaai over zich heen mogen krijgen. NOOIT, ook niet met de wind van de laatste dagen. Zelfs als we er van uitgaan dat de wind zó sterk was, en het geluid zó onvoorstelbaar ver afboog dat de waarden voor referentiepunt 7 voor referentiepunt 5 kwamen te gelden, dan nóg zijn de gemeten waarden voor de noordelijke dorpen 16-18 dB hoger dan op basis van het DGMR “geluidsrapport” redelijkerwijs verwacht kon worden. Dat is meer dan zes keer zoveel! Klachten kwamen dan ook met name uit de buurgemeente Tytsjerksteradiel, van omliggende dorpen als Hardegarijp, Tietjerk, Giekerk, Rijperkerk…

Dat akoestische rapport is, denken wij, een blamage.

Psy-Fi 2017 zorgt opnieuw voor overlast: dag 2

De tweede dag van Psy- Fi, 17 augustus 2017, leek zowaar wat meer op het akoestisch rapport van de DGMR. Althans voor Camminghaburen. Dit ondanks maar minimale wijziging van de windrichting, anders altijd een factor waar men rekening mee moet houden, met name voor de ultra zware bassen van een festival als Psy-Fi. Toch vielen er meteen een paar rare dingen op, behalve dat klachten nu uit de wijde omgeving, tot op bijna 10 kilometer afstand (!), kwamen.
registratie Psy Fi 2017 dag 2
let hierboven eens op het grote (>25 dB) verschil tussen de dB(A) en de bas. Met dank aan het volslagen disrespect voor welzijn van mens en dier van de gemeente Leeuwarden.

Zo rapporteerden waarnemers rondom De Groene Ster een zeer hoog gehalte aan ultra zware bas, mogelijk zelfs in de 30 Hertz band, met name tussen 0800 – 0930 en 2100 – 2130. Dit soort extreme “Ultra Low Frequency” bas dendert kilometers en kilometers voort zonder merkbaar in niveau af te nemen, en is zelfs bij een verhoudingsgewijs laag niveau ook binnenshuis goed te voelen en dus te horen.

Een dergelijk diepe bas staat met andere woorden patent voor de ultieme overlast, waar het schijnheilige alleen-in-dB(A)-meten van de gemeente Leeuwarden natuurlijk op geen enkele manier op berekend is. Als je alleen het dB(A) geluid meet, meet je namelijk maar 1 procent (!) van dit soort extreem “Ultra Low Frequency” geluid. U leest het goed – 1 enkel procentje en niet meer.

Het doet bijzonder onredelijk aan dat de gemeente Leeuwarden een fors salaris aan een geluidsingenieur betaalt die niet eens weet (of in elk geval bewéért dat hij niet weet) dat je met een dB(A) filter op je geluidsmeter maar een piepklein flintertje van de werkelijke hinder meet… Zoiets is immers te waanzinnig voor woorden.

GSD wacht daarom met enige spanning de uitslag af van de spectraalmeter die wij hebben laten plaatsen. Wij koesteren de gedachte dat zelfs het akoestisch bureau DGMR, de opsteller van Psy-Fi’s …”geluidsrapport”… daar misschien nog het een en ander van kan leren.

Psy-Fi 2017 zorgt opnieuw voor overlast: dag 1

De eerste dag van Psy- Fi, 16 augustus 2017, zorgt opnieuw voor overlast: het was LUID. Net als bij de twee eerdere festivals dit jaar mag de burger ook nu weer de prijs betalen voor het wangedrag van de gemeente Leeuwarden. Die gemeente bedenkt namelijk bewust (want ze weten daar heus héél goed wat ze doen) een geluids”beleid” dat maar in één opzicht niet aan alle kanten rammelt: namelijk de last die het de omgeving bezorgt.
registratie Psy Fi 2017 dag 1
-de witte band rond 0900 is het stoorgeluid van een straaljager-

Hierboven een registratie van het geluid van Psy- Fi op 16 augustus 2017: in één woord FORS. Helemaal wanneer je bedenkt dat de wind het geluid ook nog eens grotendeels weghield van de geluidsmeter. Uit deze registratie valt dan ook meteen op te maken dat van het hele akoestisch rapport van de DGMR, dat ze nota bene speciaal voor Psy-Fi moesten opstellen, geen spaan overblijft. Daarvoor is de last in bijvoorbeeld Camminghaburen (die zeker bij een afstaande wind van 2 tot 3 Bft veel minder had moeten zijn) veel en veel te groot. Daar komen dan ook aardig wat klachten vandaan, net als uit Giekerk en Oenkerk. Verder klachten over gevaarlijke situaties (Leeuwarden hield het verkeersplan geheim, dus niemand wist wat ze konden verwachten), en de afsluiting van De Groene Ster.

Pagina 1 van 212